„KAMIENIOŁOM IM. JANA PAWŁA II „
to prawie 300 letnie piwnice pod budynkiem plebanii parafii św. Józefa – budynkiem który wzniesiony został w wyrobisku dawnego kamieniołomu. Pierwotnie stanowił zajazd z gospodą, izbami noclegowymi, stajnią dla koni i wodopojem w podwórku. Z tego okresu pochodzą podziemia, które pełniły funkcje składu towarów, opału. Te podziemne pomieszczenia zostały w większej części wykute w skale wapiennej i przykryte kolebkowymi sklepieniami ceglanymi. Po ustanowieniu parafii budynek zakupiono dla potrzeb plebanii.
Nazwa „ Kamieniołom” pochodzi od tytułu poematu Karola Wojtyły „Kamieniołom”. Życie i nauczanie Św. Jana Pawła II stało się inspiracją dla niezwykłych wydarzeń w tym miejscu. Od 1980 roku po generalnym remoncie w „Kamieniołomie im. Jana Pawła II” odbywały się spotkania modlitewne, Msze św. za Ojczyznę, wystawy, konferencje, spektakle teatralne, koncerty, spotkania poetyckie. Jest to nadal miejsce koncertów, wystaw, spotkań grup parafialnych, szkoleń, kursów.

 

Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II, w czasie okupacji niemieckiej Krakowa lat 1939-1945 jako pracownik zakładów chemicznych Solvay pracował przez rok w kamieniołomie w Zakrzówku. Naturalne więc było skojarzenie nazwy dla pomieszczeń pod budynkiem podgórskiej plebani, znajdującym się w wyrobisku dawnego kamieniołomu.

Budynek plebanii podgórskiej parafii w swoich najstarszych fragmentach pochodzi z przełomu XVII/XVIII w. i wzniesiony został w wyrobisku dawnego kamieniołomu. Pierwotnie był to zajazd z gospodą, izbami noclegowymi, stajnią dla koni i wodopojem w podwórku. Z tego okresu pochodzą podziemia, które pełniły funkcje składu towarów i opału. Te niewysokie (ok. 2 m) pomieszczenia podziemne zostały w większej części wykute w skale wapiennej i nakryte kolebkowymi sklepieniami ceglanymi. Po ustanowieniu parafii w 1818 roku budynek zakupiono i adaptowano dla potrzeb plebanii. Trzy pomieszczenia podziemne, dostępne z budynku plebanii, stały się piwnicami plebańskimi, jednak największa sala była dostępna jedynie od strony sieni sąsiedniego budynku.

W roku 1978 proboszcz ks. Franciszek Kołacz postanowił wyremontować pomieszczenia podziemne i połączyć w wielofunkcyjną przestrzeń. Z pomocą architekta doc. Zbigniewa Janowskiego zaprojektowano kompleksową adaptację. Pogłębiono pomieszczenia, osuszono, odwodniono i dokonano prac konserwatorskich – powstał kompleks sal z zapleczem sanitarnym.

Karol Wojtyła w latach okupacji jako robotnik pracował nieopodal, w kamieniołomie na Zakrzówku – nazwa „ Kamieniołom” pochodzi od tytułu poematu autorstwa Papieża. Metropolita krakowski ks. kard. Franciszek Macharski dokonał 25 marca 1980 roku uroczystego otwarcia i poświęcenia Kamieniołomu im. Jana Pawła II. Uroczystość poprzedziła Msza św. sprawowana przez ks. dziekana Stanisława Kościelnego, w obecności ks. Kardynała i licznych gości, w tym ówczesnych konsulów Francji i USA, podczas której wystąpił Chór Organum, a red. Marek Skwarnicki wygłosił prelekcję na temat pontyfikatu Jana Pawła II. Równocześnie w Kamieniołomie otwarto pierwszą wystawę fotograficzną – Adama Bujaka „Polski Papież”, a Danuta Michałowska wygłosiła poemat Cypriana Kamila Norwida „Litania do Najświętszej Maryi Panny”. Jako motto wystawy posłużył tekst poematu Karola Wojtyły „Kamieniołom”. Wydarzenie relacjonowało na cały świat Radio Watykańskie.

Od 1980 roku w „Kamieniołomie im. Jana Pawła II” odbywały się spotkania modlitewne, Msze św. za Ojczyznę, wystawy, konferencje, spektakle teatralne, koncerty, spotkania poetyckie. Obecnie jest to nadal miejsce koncertów, wystaw, spotkań grup parafialnych, szkoleń i kursów.

Kiedy w sierpniu 1980 roku powstała NSZZ „Solidarność” Kamieniołom ożył ideą solidarności, czerpaną z nauczania społecznego Jana Pawła II. W rocznicę objawień fatimskich 13 maja 1981 roku miał miejsce zamach na życie Papieża Nadziei. W tym samym czasie, złożony śmiertelną chorobą, dogasał Prymas Tysiąclecia kard. Stefan Wyszyński. W kościele św. Józefa i w Kamieniołomie trwały modlitwy w intencji zdrowia Wielkich Polaków. Kiedy 13 grudnia 1981 roku generał Jaruzelski ogłosił stan wojenny już nazajutrz Kamieniołom wypełnił się kilkusetosobowym tłumem. Tak było ustalone w środowisku opozycyjnym, że jeżeli nastąpią wyjątkowe wydarzenia, wszyscy spotykamy się tutaj. Nastąpiła gorączkowa giełda informacji: kto aresztowany, kto internowany, kto pobity, kogo trzeba ukryć? Zespół samopomocy organizował paczki dla poszkodowanych i ich rodzin. Powstała grupa samopomocy w pracach remontowych i naprawczych. Kamieniołom okazał się podziemnym schronieniem i miejscem formacji dla zdelegalizowanych struktur „Solidarności” i osób, których łączyło pragnienie „Ojczyznę wolną racz nam wrócić Panie”. Wszyscy mieli świadomość, że są obserwowani, podsłuchiwani, że często są w Kamieniołomie „goście specjalni, otrzymywali „życzliwe ostrzeżenia”. Jeden z uczestników spotkań zginął w „niewyjaśnionych okolicznościach”.

Kamieniołom podjął organiczną pracę u podstaw w oparciu o nauczanie społeczne Jana Pawła II i świadectwo Prymasa Tysiąclecia. Na Wielkanoc 1982 roku w Kamieniołomie powstał pierwszy „Boży Grób”. W centrum znalazł się monumentalny rysunek „Ludzie bez twarzy” – pochód Polaków prowadzony przez Polskiego Papieża z Maryją Jasnogórską na czele. Wszyscy napiętnowani podobnie jak Maryja rysami na policzkach. U stóp zbrukany mundur polskiego żołnierza. Boże Groby w Kamieniołomie przez następne 10 lat wyjaśniały bieżące wydarzenia w ewangelicznym świetle – „wieczernik głodujących”, „więzy narodowych grzechów z drogą Miłosierdzia”, „okrągły stół”, „wiosna narodów”. Gościnne podziemia jednoczyły środowiska niepodległościowe na corocznych Opłatkach i Święconym z udziałem duchowych przewodników. Od kamiennego ołtarza w Kamieniołomie przewodniczyli modlitwie: ks. kard. Franciszek Macharski, ks. bp Kazimierz Górny, ks. bp Jan Szkodoń, ks. bp Albin Małysiak, ks. Franciszek Kołacz, ks. Adolf Chojnacki, ks. Kazimierz Jancarz, ks. Tadeusz Zaleski, ks. Marian Koprowski, ks. prof. Józef Tischner i wielu innych kapłanów. Stał się Kamieniołom równocześnie miejscem wzrastania i formacji apostolstwa świeckich. Ludzie Kamieniołomu w innych parafiach, zakładach pracy, środowiskach twórczych założyli wiele wspólnot.

W Kamieniołomie pozostał ZAŚ – Zespół Apostolstwa Świeckich pod duchową opieką ks. Franciszka Kołacza i ks. Mariana Koprowskiego oraz centrum formacyjne dla Podgórza i sąsiednich gmin. Dnia 13 każdego miesiąca po Mszach św. w intencji Ojczyzny sprawowanych w kościele św. Józefa, a organizowanych przez przedstawicieli poszczególnych zakładów pracy Podgórza z udziałem pracowników tych zakładów, odbywały się spotkania połączone z refleksją historyczną i programem artystycznym. Organizowano spotkania z liderami opozycji, historykami, twórcami przyszłych rozwiązań konstytucyjnych, ekonomicznych, gospodarczych, samorządowych, prawnych. Odbywały się także spotkania ekumeniczne.

Rozpoczęte samokształcenie rozwinął powstały Chrześcijański Uniwersytet Robotniczy, przygotowujący kadry dla przyszłej wolnej, demokratycznej Polski. Wydawano własne pisemko, kolportowano niezależną prasę, książki, znaczki. W oparciu o współpracę z innymi środowiskami powstała Międzyparafialna Wspólnota Wspólnot, zrzeszająca 20 duszpasterstw i zespołów apostolskich Krakowa, która koordynowała pracę formacyjną. Kolejnym etapem apostołowania świeckiego było utworzenie i działalność Komitetu Obywatelskiego Solidarność Podgórze i przeprowadzenie wyborów parlamentarnych do sejmu kontraktowego. Kamieniołom i plebania stały się centrum niezależnej koordynacji i liczenia głosów. Pamiętając słowa Ojca Świętego, że „polityka to roztropne czynienie dobra”, utworzono w Kamieniołomie Chrześcijańską Demokrację – pierwszą po wojnie w Polsce partię chadecką. Osoby uformowane w Kamieniołomie zaangażowały się w działalność samorządową, wybrane zostały radnymi miasta Krakowa, gmin i dzielnic.

Narodowym dziedzictwem jest kultura, sztuka, literatura – wielokrotnie dawał temu świadectwo Karol Wojtyła – papież Jan Paweł II. Kamieniołom stał się podziemnym teatrem, galerią sztuki, wspólnotą pieśni i słowa. Występowali tutaj wielcy artyści z kręgu dawnego Teatru Rapsodycznego jak choćby w spektaklu „Nie lękajcie się”, ale i ludzie Kamieniołomu np. w „Więziennej Wigilii” i „Barwach Naszych”. W 100. rocznicę urodzin Juliusza Osterwy (23 czerwca 1985 r.) – naszego parafianina, wielkiego twórcy polskiego teatru w Kamieniołomie odbyło się niezwykłe spotkanie dawnych rapsodyków i związanych z teatrem Reduta. Na wystawie urządzonej w związku z tym wydarzeniem pokazano obok zaproszenia na prymicje od alumna Karola Wojtyły dla Pana Juliusza, list Jana Pawła II na 100. Jego urodzin. Systematycznie urządzano w Kamieniołomie wystawy sztuki artystów niezależnych.
W listopadzie 1985 r. podczas Tygodnia Więźnia Politycznego zorganizowana została wystawa „Twórczość więźniów i internowanych”. Odbyła się pierwsza w Krakowie wystawa i giełda kolekcjonerska Poczty Niezależnej Solidarność. Swoje wystawy fotograficzne mieli tutaj Adam Bujak i Stanisław Markowski. W oparciu o liczne działania artystyczne w Kamieniołomie powstała grupa artystów niezależnych „Kamień”, która zorganizowała kilka wystaw w kraju i za granicą. Organizowano także wiele imprez dla dzieci i młodzieży, jak choćby coroczne lato z filmem a także kolonie, wycieczki.

Ale jakże formować się za Janem Pawłem II bez refleksji nad „pięknym dziełem Stwórcy”. Grupa Turystyczna ZAŚ zorganizowała wiele wypraw, zainicjowała budowę Kaplicy Turystów na Okrąglicy, tablicy pamiątkowej Roku Eucharystycznego pod Babią Górą, zorganizowała w Kamieniołomie wystawę „Znaki Kościoła w Tatrach”. Rozszerzyła się w duszpasterstwo turystów pod wodzą ks. Macieja Ostrowskiego i pod patronatem ks. bp. Jana Szkodonia. Do dziś corocznie organizuje w Kamieniołomie Opłatki turystów.
Z Kamieniołomu pod własnym sztandarem przez wiele lat wyruszały pielgrzymki ludzi pracy na Jasną Górę, na Wawel, do Lichenia, Kodnia, Kalwarii Zebrzydowskiej i Pacławskiej. Tutaj przygotowywano się do wizyt Jan Pawła II w Ojczyźnie i wyjazdów do Watykanu na umacniające spotkania z Piotrem Naszych Czasów. To niezwykłe sacrum Kamieniołomu im. Jana Pawła II wycisnęło piętno na sercach i umysłach niezliczonej rzeszy uczestników spotkań, stając się przyczynkiem dla formacji pokolenia JPII.

Od 2006 roku po generalnym remoncie Kamieniołom jest nadal miejscem, wystaw, koncertów, wykładów, szkoleń, warsztatów artystycznych, projekcji filmowych, wieczorów poetyckich, spotkań modlitewnych.