Zachęcamy do obejrzenia zdjęć i zapoznania się z wynikami badań archeologicznych przy Kościołku św. Benedykta w Krakowie na Wzgórzu Lasoty.

Od lipca 2014roku  do października 2016 roku, we wnętrzu kościółka św. Benedykta były prowadzone ratownicze badania archeologiczne. Także w bezpośrednim otoczeniu świątyni przeprowadzono wykopy sondażowe. Prace te realizowane były w związku odbywającym się remontem budowli. We wnętrzu kościoła zaplanowano dwa niewielkie wykopy sondażowe, jeden przy ścianie północnej prezbiterium oraz drugi, w narożniku północno – wschodnim nawy. Jednakże po zdjęciu płyt posadzki okazało się, że podłoże zapada się w wielu miejscach. W związku z tym wytyczone zostały dodatkowe wykopy.

W prezbiterium: w części centralnej przed ołtarzem głównym oraz  po jego prawej stronie, przy ścianie południowej. W nawie kościoła: pod emporą przy ścianie zachodniej, pod oknem przy ścianie południowej oraz w narożniku południowo – zachodnim, w miejscu obecnego wejścia do kościoła oraz w części centralnej nawy, przed murem tęczowym.

Ponieważ wtórne wypełnisko wokół całego ołtarza okazało się bardzo sypkie i osiadające, zdecydowano się na całkowitą jego eksplorację . W części centralnej odkryto in situ szkielet młodej kobiety (ok.  13 – 15 letniej) z wyraźnym defektem kręgów szyjnych. Niestety nie zachowało się żadne wyposażenie (poza glazurowaną cegłą gotycką, na której spoczywała głowa zmarłej), które pozwoliłoby na wydatowanie znaleziska. Musiała to być jednak ważna persona, skoro została pochowana w tak zaszczytnym miejscu.

Po obu stronach ołtarza głównego odkopano mury, zbudowanej z bloków piaskowca, podkowiastej absydy rotundy. Zbudowana została z dużych bloków piaskowca (niektóre mają ponad 60 cm), osadzonych na zaprawie gipsowej (zawierającej domieszkę piasku). Nie stwierdzono w tej fazie budowy, występowania zaprawy wapiennej (wszelkie jej ślady to wtórne użycie,  powstałe przy murowaniu fundamentu późniejszego ołtarza głównego). Oba łuki ścian absydy posiadają odsadzkę, zbudowaną także z bloków piaskowca. Po stronie północnej została ona mocno zniszczona. Brak fundamentów na długości ok. 1 metra (luźny zasyp ziemno – kamienny. Natomiast od strony południowej odsadzka łączy się na głębokości ok. 1,40 m, w południowo – zachodnim narożniku,
z gipsową posadzką. Jest to jedyny zachowany fragment posadzki rotundowej ocalałej
w prezbiterium, reszta została najprawdopodobniej zniszczona przy budowie fundamentu ołtarza. Pod odsadzką znajduje się warstwa wyrównawcza gliny, poniżej łamańce wapienne łączone gliną, a na samym spodzie, bezpośrednio na skale, warstwa ubitego brunatnego humusu. Na ścianach rotundy widnieją fragmenty wyprawy gipsowej, co świadczy o pokrywaniu tynkiem murów wewnętrznych. Lewy łuk w części południowo – wschodniej został uszkodzony, przez co widoczne jest także wypełnisko muru, składające się z łamanych kamieni wapiennych zalanych zaprawą gipsową. Na tej podstawie można stwierdzić, że mury rotundy zostały zbudowane w technice opus emplectum.
Na podstawie badań 14C zapraw murarskich powstanie rotundy wydatowano na 1 poł. XI wieku, co sytuuje ją w gronie najstarszych świątyń Krakowa.

Na rotundzie (na gł. ok. 70 cm od obecnego poziomu) zostało wybudowane prezbiterium młodszego kościoła, o kształcie zbliżonym do kwadratu. Budulec ścian to bloczki i płytki piaskowca, ale
o mniejszych rozmiarach niż te użyte w rotundzie. Mury zbudowane zostały w technice opus emplectum, spoiwo lica stanowi zaprawa wapienna, natomiast rumoszowate wypełnisko zalano zaprawą wapienną oraz gipsem. Mur stosunkowo dobrze zachowany po stronie północnej, po stronie południowej dużo trudniej wytyczyć jego przebieg, gdyż wiele tu wtórnych uzupełnień z późniejszego okresu (tym samym materiałem, ale o gorszej technice wykonania).

Najnowsze wyniki badań inkluzji organicznych zawartych w zaprawach murarskich wykazały, że drugi kościół zbudowany na miejscu rotundy, pomimo wyraźnych cech stylistycznych uznawanych za przedromańskie, pochodzi z okresu późniejszego, być może nawet z XIII wieku.

Od 40 cm poniżej obecnego poziomu zaczynają się mury kościoła gotyckiego, zachowanego (z licznymi przebudowami) na powierzchni.

Nie odnaleziono pozostałości ołtarza przedromańskiego. Jeżeli się nie uległ zniszczeniu, to być może został obudowany przez fundamenty obecnego ołtarza (prawdopodobnie późnogotyckiego lub renesansowego). Nie udało się ustalić głębokości posadowienia owych fundamentów, schodzą one znacznie poniżej poziomu fundamentu rotundy. Wykonano mały wkop sondażowy na gł. ok. 255 cm od obecnego poziomu i nadal nie dotarto do dna fundamentów. Być może w tym miejscu występuje zjawisko leja krasowego lub mamy do czynienia z jakimś wcześniejszym przejawem ludzkiej działalności. Ze względów bezpieczeństwa nie są w tym miejscu możliwe do przeprowadzenia wiercenia sprawdzające, więc bez rozebrania fundamentów ołtarza wydaje się niemożliwym uzyskanie informacji o stanie  faktycznym.

Po prawej stronie ołtarza utworzono rezerwat archeologiczny. Można tu zaobserwować najstarsze fazy budowy kościoła.

Prace w nawie pod ścianą północną doprowadziły do odkrycia muru kościoła czworokątnego na całym jego przebiegu. Mur zbudowany został w technice opus emplectum, gdzie lico stanowią płytki i bloczki z piaskowca, natomiast wnętrze muru wypełniono rumoszem wapiennym.

Obserwacja ta była możliwa dzięki temu, że w części centralnej, w partii górnej, korona muru jest uszkodzona i doskonale widać jego konstrukcję. W narożniku północno – wschodnim łączy się on
z poprzecznym murem tęczowym zwieńczonym ciosem „miękkiego „ piaskowca. Ściana spojona została zaprawą wapienną, a wnętrze muru zalane gipsem i zaprawą wapienną. Gdzieniegdzie widać in situ pozostałości tynków wapiennych. Zadziwiającym faktem było to, że spod muru wylewała się posadzka gipsowa. Okazało się, że jest to wylewka posadzki starszego kościoła – rotundy. Była ona posadowiona,  podobnie jak w prezbiterium, na warstwie gliny, poniżej której znajdują się łamańce wapienne osadzone w glinie, a niżej zbity brunatny humus, ułożony bezpośrednio na skale wapiennej. Wykończenie posadzki stanowiły płytki z  piaskowca i wapienia, zachowane w postaci połamanego destruktu. Na posadzce gipsowej jako warstwa wyrównawcza pod kościół czworokątny została ułożona warstwa łamańców wapiennych. W posadzkę wkopane zostały późniejsze groby, które sięgnęły poziomu skały.

Mur tęczowy pod ołtarzem bocznym był mocno uszkodzony i przechylony w kierunku południowym, do wnętrza kościoła. Bezpośrednio pod nim widać łukowaty mur rotundy (odsłonięty na długości 75 cm), na którym został osadzony . Pod ołtarzem liczne przymurówki z różnorakiego materiału (kamienie wapienne, piaskowce, cegły, kości), zapewne utworzone w celu powstrzymania destrukcji podkopanego, walącego się muru tęczowego. Także mur północny był w tym miejscu mocno uszkodzony. Pod obecną posadzką całe wnętrze nawy wypełnione  jest grobami. Groby usytuowane są w różnych kierunkach, młodsze wkopy grobowe przecinają starsze, niszcząc je częściowo lub całkowicie. W północno – zachodnim narożniku nawy, tuż pod emporą, odkryto kolejny fragment radialnie przebiegającego muru rotundy. Zachował się on tylko w formie odsadzki fundamentowej  (mocno obtłuczonej) i nie przecina muru młodszego kościoła (prawdopodobnie został w tym miejscu zupełnie rozebrany).

W południowo – zachodnim narożniku świątyni (obecne wejście), odkryto próg gotycki, a pod nim mocno uszkodzony narożnik kościoła o czworokątnej nawie. Usytuowany jest on pod lekko ostrym kątem, co potwierdza hipotezę, że późniejsza budowla, powiela w zasadzie plan wcześniejszego założenia architektonicznego. Także tutaj zarówno ściana  zachodnia, jak i zachowana fragmentarycznie ściana południowa, zostały postawione w technice opus emplectum, z bloczków

i płytek piaskowca, za spoiwo posłużyła zaprawa wapienna, a wypełnisko muru (łamańce wapienne), zostało zalane gipsem i zaprawą wapienną (lub wapienno – piaskową). Bezpośrednio pod murem południowym znajdowały się przemurowania wypełnione różnorakim materiałem, natomiast pod ścianą zachodnią stwierdzono brak jakiegokolwiek fundamentowania, tylko luźne zasypisko ziemno – kamienne (wystawała z niego nawet renesansowa płytka podłogowa). Wskazywałoby to na prowadzenie jakichś wcześniejszych prac w tej lokalizacji. Po częściowym usunięciu przemurowań po stronie południowej, ukazał się mur o łukowatym przebiegu, wchodzący pod ścianę zachodnią budowli, w miejscu, które dokładnie odpowiadało lokalizacji, pozostałości muru rotundy, odsłoniętych na zewnątrz, przy szkarpie południowo – zachodniej. Mur wykonany został w podobnej technice, co mury odkryte w prezbiterium i w narożniku północno – wschodnim nawy. Przy ścianie zachował się niewielki fragment wylewki gipsowej zwieńczonej płytą piaskowca.

Przy ścianie południowej nawy, nieco w kierunku wschodnim,  prowadzone były prace profesora Zina, które miały doprowadzić do odkrycia portalu kościoła, który on uznał za XII wieczny kościół romański, zbudowany z małych kostek wapiennych. Obecne badania potwierdziły istnienie progu

z piaskowca miękkiego, ale osadzonego w murze z bloczków i płytek piaskowca. Jest to wyraźna kontynuacja muru kościoła o czworokątnej nawie.

Prace w centralnej części odsłoniły pochówki trumienne i całunowe gł. z przełomu XV/XVI wieku.

Badania pod chórem odsłoniły dobrze zachowany fragment posadzki drugiego kościoła, a pod nim jeden z najstarszych grobów usytuowanych w kościółku, pochodzący z XII wieku grób niemowlęcia
w obstawie kamiennej, wkopany pod posadzkę rotundy. Odsłonięte zostało także prawdopodobne pierwotne wejście do świątyni.

 

Wkopy sondażowe na zewnątrz kościoła potwierdziły istnienie pozostałości murów rotundy (lecz
o nieco innym bardziej elipsoidalnym przebiegu) oraz kościoła czworokątnego (zbudowanego
z bloczków piaskowca, a nie jak twierdzili wcześniejsi badacze z kostki wapiennej), a także istnienie cmentarza przykościelnego już prawdopodobnie od XII wieku. Do tej pory nie rozstrzygnięta została sprawa domniemanego palatium.

Prace na zewnątrz kościoła będą kontynuowane w sezonie 2017.

 

  1. Kościół św. Benedykta
  2. Wnętrze kościółka. Widok podczas prowadzonych badań archeologicznych.
  3. Pozostałości muru absydy rotundy w prezbiterium po lewej stronie ołtarza.
  4. Mur absydy rotundy w prezbiterium. Prawa strona ołtarza.
  5. Mur rotundowy pod ołtarzem bocznym.
  6. Zachowany fragment wylewki gipsowej pod posadzkę rotundy. Pn strona nawy.
  7. Pochówki w nawie kościoła.
  8. Relikt progu wejścia do kościoła czworokątnego.
  9. Pozostałości fundamentu rotundy. Narożnik pn-zach nawy.
  10. Zachowane fragmenty posadzki kościoła czworokątnego oraz posadzki rotundy wraz z wkopanym w nią grobem dziecka.
  1. Relikty muru rotundy oraz fragment cmentarza przykościelnego. Wykop na zewnątrz kościoła, narożnik pd – zach
  2. Pozostałości muru kościoła czworokątnego. Wykop na zewnątrz kościoła, narożnik pn – zach

Kościół św. Józefa

Historia Święci Ołtarze Galerie

Kościółek św. Benedykta

Historia Odpust "Rękawka" Galerie

Dzwonnica

Historia Dzwony Galerie

Kamieniołom JP2

Historia Scena Klub Galeria